Formasaun karakter peridu ida ne’e, formasaun segunda faze nian ho total partisipantes hamutuk 171 funsiunariu Ajente Administrasaun Públika (AAP), husi Ministériu Justisa (MJ), Inspesaun Jerál do Traballu (IGT), Inspesaun Jerál do Estadu (IGE), Provedoria dos Direitos Humanos e Justiça (PDHJ), Institutu Nasionál Siénsia no Teknolojia (INCT), no Tribunal de Rekursu (TR). Funsiunariu AAP 171 ne’e tuir formasaun karakter to’o konklui hamutuk 163, mane 108 no feto 55. Numeru partispantes formasaun karakter tun tanba feto ida tuir ona formasaun iha premeira faze nian, feto rua no mane rua moras no feto rua gravida. Formasaun Karakter iha kampu maka hanesan tuir mai ne’e:
Iha loron dahuluk hahu ho Atividade Ezersisiu Fisiku, parte importante ida iha dezenvolvimentu formandus sira, tantu iha aspéitu físiku, mental, no social. Atividade físika regular ajuda formandus sira atu aumenta forsa, rezistensia no koordenasaun, no mós kontribui ba saúde diák no prevene moras. Alen de ne’e ezersisiu físiku ajuda formandus sira dezenvolve disiplina, responsabilidade no espiritu trabalhu hamutuk, iha tempu formasaun pratika ezersisiu fisiku bele ajuda hamenus stress, aumenta konsentrasaun, no prepara formandus sira atu enfrenta dezafiu iha vida akademiku no profisional, atividade ezersisiu ne’e hala’o rutina loron-loron, akompanha husi instructor FALINTIL-Força Defesa Timor Leste (F-FDTL) no Komisaun Funsaun Publika (KFP), iha parte dader husi tuku 05:00-06:00 durante semana 3 (tolu) hahu husi 21 setembru to’o 4 outubru 2026, kontinua ho Semana do Campo husi loron 5 -7 outubru 2026, exercicio halai no la’o ain inklui exercicio Circuito.
Metodu do Campo (fora husi Aula) durante semana rua husi Instrutor F-FDTL uza metodu hanorin, hare ba fatin kampu lulik la sufisiente ba formandus ho total 163 pesoas, ho nune’e Instrutor sira uza metodu hodi fahe formandus sira ba peletaun 6 (nen), fahe kada Peletaun hodi hala’o atividade hotu tuir ida-idak nia peletaun maka hanesan:
Objetivu principal husi exercisiu circuitu ne’e maka atu hadia kondisaun fisika, hanesan forsa muscular, rezestensia, velocidade, fleksibilidade no kapasidade respiratoria. Ezemplu exercisiu sira ne’ebe bele uza iha circuitu maka Push-up, Squat, jumping jack no corrida. iha exercisiu circuitu kada pelataun hamutuk peletaun 3 (tolu), Exerciciu circuitu ne’e akompanha husi Instrutor-F-FDTL, Formador no Fasilitador KFP.
Iha atividade Semana do Campo nafatin ho exerciciu halai inklui aquecimento, alongamentu, halai ho ritmu moderadu, interval training no repousu. Iha aquecimento no alongamentu, importantante atu prepara muskulu no artikulasaun, prevene kanek no hadia movimentu isin. Halai ho ritmu moderadu ajuda aumenta rezistencia korporál, enkuantu interval training ajuda hadia velocidade no kapasidade respiratoria, no kontinua ho execiciu circuitu.
Iha aprezentasaun MAPA ba semana do campo ba Formandus sira, atu fahe koñesimentu, hametin komprensaun no motiva formandus sira atu aplika informasaun ne’ebe hetan iha situasaun real, liu-liu iha prosesu dezenvolvimentu formasaun karater, aliende ne’e aprezentasaun ne’e mos bele dezenvolve kapasidade komunikasaun, kooperasaun, responsabilidade no servisu hamutuk entre formandus sira.
Atividade husi halai MAPA ka NAVEGAR TERENO maka atu hametin koñesimentu, dezenvolve kapasidade fisika no mental, motiva formandus sira atu hatudu disciplina lideransa, responsabilidade no servisu hamutuk iha tereno hanesan respeita regras no kapasidade atu resolve problema. Atividade ne’e iha tereno ne’ebe organizada tebes no formadus sira komprende la’o tuir Mapa ne’ebe Instrutor sira fahe no fo tempu kada atividade halai MAPA ne’e’ maka hanaran ‘’Coordenadas’’ Instrutor sira monta PERCURSO tuir MAPA fahe PELETAUN buka MAPA tuir estasaun fó tempu ba sira hodi kobre kada TOPOGRAFIA tuir Estasaun hamutuk 10 (sanulu) iha fatin sira maka hanesan;
Atividade semana do campo hala’o durante loron 3 (tolu) husi loron 5 to’o 7 fulan outubru tinan 2026, Formandus, formadores, fasilitador no Apoiu tekniku kontinua hala’o marsa forsada komando husi Intrutores F-FDTL iha loron 8 fulan Outubru tinan 2026 husi Kampu Lulik Letefoho Vila to’o fatin akampamentu guur mriatete Suku Dukurai, kontinua hala’o atividade hanesan:
Istoria luta libertasaun nasional Timor Leste nian maka parte importante ida husi istoria no identidade povu Timor oan nian. Luta ne’e hatudu sakrifisiu, korajen, unidade, solidariedade no espiritu patriotizmu ne’ebe povu Timor oan hatudu durante prosesu luta atu hetan liberdade no independensia. Iha luta ne’e ema barak husi area oioin partisipa no kontribui tuir sira nia kapasidade, maske hasoru difikuldade, sofrimentu no dezafiu oioin. Iha kontekstu formasaun karakter semana do Campo, reflesaun konaba istoria luta ba libertasaun nasional ho objetivu ajuda formandu sira komprende no valorize luta no sakrifisiu ne’ebe jerasaun uluk hala’o ona. Liu husi aprendizajen konaba istoria ne’e formandu sir abele aprende valor importante sira hanesan disiplina, responsabilidade, korajen, respeitu, unidade, solidariedade no domin ba patria. Reflesaun ne’e laos deit atu hatene konaba istoria pasadu, maibe atu formandu sira hanoin klean liu tan konaba responsabilidade jerasaun ohin loron nian iha preservasaun independensia no hari futuru nasaun. Aprende valor luta na’in sira nian iha luta libertasaun nasional tenke sai hanesan mata dalan ba hahalok no atetude iha moris lor-loron, iha familia, iha komunidade no nasaun. Liu husi atividade semana do Campo formandu sira bele dezenvolve karakter ne’ebe forte, hametin sentiment patriotizmu, respeita istoria nasaun nian, aumenta komprimisu atu servi komunidade no nasaun ho onestidade, responsabilidade no solidariedade. Jerasaun foun bele sai sidadaun ne’ebe hatene valorize liberdade, defende unidade nasional no kontribui ba dezenvolvimentu Timor Leste nian.
Iha loron dahuluk antes atividades aulas formandus sira hahu Icar Bandeira hanesan simbolu ida ne’ebé importante tebes iha formasaun karáter, hodi habelar sentidu Nasionalizmo ba Patria. Bandeira Nasional RDTL hanesan mos simbolu importante ba soberania, Forma atetude ordem, seriedade no konsentrasaun, identidade, patriotismu no responsabilidade. Bandeira reprezenta istória, sakrifísiu no valor sira ne’ebé fó fundasaun ba nasaun. Iha Icar Bandeira ba formandus sira, hanorin disciplina, respeitu no unidade. Nune’e formandus bele sai individu sira ne’ebé iha integridade, responsabilidade no amor ba patria. Atividade Icar Bandeira hala’o rutinas loron-loron orienta no akompanha husi Instructor F-FDTL, iha parte dader husi tuku 07: 15- 08:00 otl, iha parte Lorokraik husi tuku 18:00-18:30 otl. durante semana 3 (tolu) hahu husi 21 setembru to’o 4 outubru 2026, kontinuasaun ho semana do campo iha kampu lulik Letefoho.
Atividade iha aula formandu sira simu materia ka aprendizajen la’ós de’it prosesu atu hetan koñesimentu akademiku, maibé parte fundamental iha formasaun karáter ba formandu sira. Iha aula, formandu aprende la’ós de’it teoria no pratika, maibé mós valor moral no sosial ne’ebé importante bá dezenvolvimentu pessoal. Liu husi prosesu aprendizajen, formandu sira treina disiplina, responsabilidade no onestidade. Partisipasaun formandu sira ativa iha aula hanorin sira atu respeitu tempu, regra no diferensa ideia husi ema seluk. Interasaun iha aula mós promove toleránsia, kooperasaun no kapasidade atu halo diskusaun ho respeitu.
Aula aprendizajen iha papél importante atu forma formandu sira sai individu ne’ebé iha karáter forte, mentalidade kritiku no atitude positivu. Valor sira ne’e sei ajuda formandu sira atu enfrenta dezafiu iha vida profisional no sosial, no fó kontribuisaun di’ak bá sosiedade. Atividade iha aula aprendizajen hala’o rutina loron-loron tuir orariu, iha aprezentasaun husi Formador no Palestrante sira tuir topiku materia la hanesan, akompanha husi formadores/intructores KFP, Orador sira husi Parlamentu Nasional, no Instructor F-FDTL, iha parte dader husi tuku 08:00-12:00 otl, no parte kalan husi tuku 20:00-22:00 otl, durante semana 2 (rua) hahu husi 21 Setembru to’o 4 Outubru 2026, iha Salaun Centro Formasaun Letefoho.
Metodu aprendizajen iha atividade formasaun karakter husi Instrutor/formandores no Palestrante.
Metodu iha Aula Aprendizajen Instrutor/formador no Palestrante sira uza metodu aprezentasaun no fó diskusaun grupu ba formandus sira, halo estudu kazu no formandus sira halo aprezentasuan rezultadu hosi diskusaun grupu.
Aktividade Formatura ka orden unida iha formasaun karáter hahu husi loron dahuluk, objetivu hala’o formatura ba formandus sira la’ós de’it aktu atividade fisiku ne’ebé aprende atu la’o ho fila ho ritmu hanesan, maibé prosesu edukativu importante iha formasaun karáter. Iha orden unida, formandus sira aprende atu halo koordinasaun, obedece instrusaun, no kontrola’an rasik iha situasaun oioin. Iha Orden unida hanorin formandus sira atu disiplina, pontualidade no responsabilidade. Bainhira formandus sira tuir komandu ho loos, sira aprende atu respeitu lideransa no regra sira ne’ebé establese. Ida ne’e ajuda hamosu mentalidade servisu hamutuk, toleránsia no unidade iha grupu. Liu husi formatura, formandus sira mós hadia karakter moral, hanesan pasiénsia, no autokontrolu. Valor sira ne’e importante tebes atu prepara formandus sira sai ema ne’ebé iha integridade, respeitu ba ema seluk no prontu atu fó kontribuisaun positivu ba instituisaun no sosiedade. Atividade formatura / orden unida hala’o rutina loron-loron, orienta no komanda husi Instructor F-FDTL, iha parte lorokraik husi tuku 14:00-16:00 durante semana 3 (tolu) hahu husi hahu husi 21 setembru to’o 4 outubru 2026, kontinuasaun ho semana do campo iha kampu lulik Letefoho.
Iha atividade hatun Bandeira Nasionál la’ós de’it símbolu nasaun, maibé mós instrumentu edukativu atu forma karakter, hametin identidade nasionál no dezenvolve sentimentu patriotizmu hanesan formandus ka sidadaun sei fo nafatin sentidu bainhira hatun Bandeira. Liu husi atividade hanesan hatun bandeira iha parte lorokraik, kanta Hino Nasionál Patria-Patria no reflesaun kona-ba signifikadu bandeira, formandus sira bele aprende atu hadomi, respeita no kontribui ba dezenvolvimentu nasaun Timor-Leste.
Inisiu husi formasaun karáter formandu sira prátika kanta Hino Nasional no Marcha Funsaun Públika antes simu materia iha aula. Kanta Hino Nasional no Marcha Funsaun Públika la’ós de’it iha atividade seremonial, maibé parte importante husi prosesu formasaun karáter bá formandu sira. Hino Nasional no Marcha Funsaun Públika iha sentidu profundo ne’ebé reflete identidade nasional, valor patriotismu no espíritu servisu públiku. Liu husi kanta Hino Nasional ho laran no respeitu, formandu sira aprende atu aprecia nasaun, honra istória no valor sira ne’ebé fundamenta Estado. Marcha Funsaun Públika hanorin formandu sira atu iha dedikasaun, lealdade no komitmentu ba servisu bá povu no nasaun. Atividade ida ne’e mós ajuda hamosu disiplina, unidade no responsabilidade kolektiva, bainhira formandu sira kanta hamutuk ho ritmu hanesan, sira fortalece sentidu solidariedade, kooperasaun no respeitu. Prátika kanta Hino Nasional no Marcha Funsaun Públika sai instrumentu edukativu importante atu forma karáter formandu sira ne’ebé iha integridade, patriotismu no espíritu servisu públiku. Atividade prátika kanta Hino Nasional no Marcha Funsaun Públika hala’o rutina loron-loron, antes hahu simu materia ka aula apredijazen, orienta no akompanha husi formadores/Instructores KFP, no Instructor F-FDTL, iha parte dader iha Icar Banseira husi dader tuku 08:00 no iha parte kalan 20:00 iha aula apredijazen, Formadus molok sira simu Materia durante semana 2 (rua) hahu husi 21 setembru 2026 to’o 04 Outubru 2026, iha Salaun Centro Letefoho.
Atividade formasaun karakter efetivu iha aula aprendizajen parte kalan maka atividade importante ida ne’ebé ajuda formandus sira atu dezenvolve karakter, hahalok di’ak, disiplina, responsabilidade no respeitu ba malu durante prosesu aprendizajen.
Formasaun karakter ne’e la’ós de’it atu fó koñesimentu akademiku ba formadus sira, maibé mós atu forma formadus sira sai ema ne’ebé iha atitude pozitivu, onestu, pontuál, iha responsabilidade no bele servisu hamutuk ho ema seluk. Iha aula aprendizajen parte kalan, formadus sira presiza hatudu komitmentu, hakarak aprende, rona instrusaun husi Instrutor /formadores sira.
Liu husi atividade formasaun karakter efetivu, formadus sira bele hametin sira nia karakter, aumenta motivasaun atu aprende no aplika valor pozitivu sira iha ambiente servisu, família no komunidade. Atividade formasaun karakter ne’e atu bele kria ambiente aprendizajen ne’ebé ordenadu, disiplinadu, produtivu no efetivu, hodi ajuda formadus sira sai ema ne’ebé iha karater di’ak no responsabilidade ba sira-nia futuru. Atividade aula Apriendijazen ne’e hala’o husi tuku 20:00 to’o 22:00 otl, husi 21setembru 2026 to’o 4 outubru 2026, iha salaun Paroquia Letefoho.
Sexta-feira, 6 Novembru 2026 – Komisaun Funsaun Públika (KFP) no Banku Nasionál Komersiál Timor-Leste (BNCTL)…
Lisboa, 04 de Novembro de 2026, Visita Presidente CFP, Sr Agostinho Letêncio de Deus ba…
Kinta-feira, 22 Outobru 2026 - Reuniaun regulár trimestrál datoluk ba inspetór no auditór sira husi…
Dili – Prezidente juri rekrutamentu ajente foun PNTL nian, Jose Soares ho ekipa hala’o enkontru…
Aileu, 12 Outubru 2026 Prezidente Komisaun Funsaun Públika (KFP), Agostinho Letêncio de Deus, halo lansamentu…
HANOI, VIETNAME — 5–7 OUTUBRU 2026; Prezidente Komisaun Funsaun Públika (KFP), Sr. Agostinho Letêncio de Deus,…