Tersa-feira, 13/01/2026 – Komisáriu Portefóliu Pensaun no Reforma, Jorge Paiva Araújo, hala’o entrevista ida ho média DFM (Divine Favour Media) iha edifísiu Komisáriu Matadouro.
Komisáriu informa katak funsonáriu sira ne’ebé ho idade 65 anos ba leten tenke tama ona iha reforma obrigatória, tuir Dekretu-Lei Nú. 09/2025, iha 30 Abríl, kona-ba uzus autorizasaun lejislativa nian, fó kompeténsia ba Komisaun Funsaun Públika (KFP) atu ezekuta prosesu reforma obrigatória ba funsionáriu públiku sira. Tanba ne’e, iha fulan Dezembru liubá, loron 18, hala’o ona despedida ba funsonáriu reformadu sira iha Munisípiu Aileu hamutuk 1.985 mak tama reforma obrigatória, ne’ebé númeru boot liu mak hosi Ministériu Edukasaun (profesór sira) ho totál hamutuk 1.320.
Hosi loron 1 Janeiru, sira-ne’ebé reforma ona la hala’o ona sira-nia mandatu hanesan funsionáriu públiku, maibé sira sei asesu de’it ba sira-nia direitu iha Seguransa Sosiál, dehan Komisáriu Paiva.
Nia salienta liután katak, foin lalais ne’e Ministériu Edukasaun fó posse ba profesór sira ka bolu katak “bolsa kandidatu” hamutuk 588. Ida-ne’e hodi hatán ba kestaun fali ba professores lubun ida ne’ebé mak refroma ona. Katak, bainhira na’in 1.985 sai hosi sistema, rekrutamentu fali la’ós foti hosi númeru ne’ebé hanesan (1.985), maibé halo rekrutamentu bazeia ba nesesidade.
Ministériu Edukasaun halo ona jestaun hodi haree katak profesór na’in 1.320 mak sai, nune’e sira halo ezersísiu hodi rekruta fali ema foun maski seidauk to’o númeru ne’ebé sai, hodi nune’e la bele fó impaktu ba atendimentu públiku, liuliu ba prosesu aprendizajen nian. Tanba ne’e mak foin lalais rekruta profesór na’in 588 ne’ebé foin simu posse no agora dadauk koloka ona ba munisípiu sira, esplika Komisáriu Paiva.
Alende ne’e, se instituisaun ida sei presiza tebes servisu hosi funsionáriu ruma, hanesan profesór ida sai ona maibé laiha substitutu no prosesu aprendizajen bele husu estensaun. Maibé, pedidu estensaun ne’e tenke haruka mai KFP loron 90 (fulan tolu) antes atu Komisaun bele tetu no fó resposta. Se husu besik ona tempu reforma, sei la fó autorizasaun. Wainhira funsionáriu sai ona mak tenke instituisaun halo planu ida baze ba nesesidade instituisaun nian hodi tama ba planu rekrutamentu foun hodi kobre fali fatin ne’ebé mamuk, dehan nia.
